Kıdem Tazminatı: Hak Kazanma Şartları ve Hesaplama

İçindekiler

1. Temel şartlar
2. Hangi sona erme sebepleri tazminat hakkı doğurur?
3. Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
4. İhbar tazminatıyla farkı
5. Kıdem tazminatı ödenmezse
6. Özel durumlar
7. Sık sorulan sorular

Kıdem tazminatı, işçinin işyerine yıllarca verdiği emeğin karşılığı olarak iş sözleşmesinin sona ermesiyle ödenen bir tazminattır. Ancak her ayrılış kıdem tazminatı hakkı doğurmaz. Hangi hâllerde tazminat ödeneceği 1475 sayılı İş Kanunu’nun hâlâ yürürlükte olan 14. maddesinde düzenlenmiştir. Bu yazıda hak kazanma şartlarını, hesaplama yöntemini ve uygulamada en sık karşılaşılan durumları açıklıyoruz.

Temel şartlar

1. İş Kanunu’na tabi olmak 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında, iş sözleşmesiyle çalışan işçi olmak gerekir. Basın ve deniz iş kanunlarına tabi çalışanlar için kendi kanunları uygulanır.
2. En az bir yıllık kıdem Aynı işverenin bir veya farklı işyerlerinde toplam en az bir yıl çalışmış olmak gerekir.
3. Kanunda sayılan sona erme sebebi Sözleşmenin aşağıda sayılan sebeplerden biriyle sona ermesi gerekir.

Hangi sona erme sebepleri tazminat hakkı doğurur?

• İşverenin feshi: İşveren sözleşmeyi, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları (4857 m. 25/II) dışındaki bir sebeple feshederse kıdem tazminatı ödenir.
• İşçinin haklı nedenle feshi: Sağlık sebepleri, ücretin ödenmemesi, çalışma koşullarının uygulanmaması, mobbing gibi hâllerde işçinin feshi (4857 m. 24).
• Askerlik: Erkek işçinin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılması.
• Emeklilik: Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma.
• Yaş dışındaki şartları tamamlama: Emeklilik için gereken sigortalılık süresini ve prim gününü doldurup yaş şartını bekleyen işçinin, SGK’dan alacağı yazıyla ayrılması.
• Evlilik: Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması.
• Ölüm: İşçinin ölümü hâlinde tazminat mirasçılarına ödenir.

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Hesaplama üç unsura dayanır:

• Kıdem süresi: İşe giriş tarihinden sözleşmenin sona erdiği tarihe kadar geçen süre. Bir yıldan artan süreler oranlanarak hesaba katılır.
• Giydirilmiş brüt ücret: Son brüt ücrete; düzenli ödenen yemek, yol, ikramiye, prim gibi para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin eklenmesiyle bulunur.
• Tavan: Giydirilmiş ücret ne olursa olsun, bir yıl için ödenecek tutar kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Tavan yılda iki kez, Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir; fesih tarihindeki tavan uygulanır.

Örnek: Giydirilmiş brüt ücreti tavanın altında kalan ve 6 yıl 3 ay çalışmış bir işçi için brüt tutar, ücretin 6,25 katıdır. Bu tutardan yalnızca damga vergisi kesilir; kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır. Kendi bilgilerinizle brüt ve net tutarı kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

İhbar tazminatıyla farkı

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın ödediği tazminattır ve kıdem tazminatından ayrıdır. Bildirim süreleri işçinin kıdemine göre iki ile sekiz hafta arasındadır (4857 m. 17). İhbar tazminatından gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. İşçinin haklı nedenle feshinde ihbar tazminatı doğmaz; işverenin haksız feshinde ise iki tazminat birlikte istenebilir.

Kıdem tazminatı ödenmezse

1. Arabuluculuk İşçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Başvuru, işverenin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
2. Dava Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde alacak davası açılır.
3. Faiz Kıdem tazminatına, fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir.

Özel durumlar

• İşyeri devri: İşyerinin devrinde işçinin kıdemi devralan işveren yanında devam eder; devreden işveren, kendi dönemiyle sınırlı ve iki yıl süreyle sorumludur.
• Alt işveren değişikliği: Aynı işyerinde değişen alt işverenler yanında geçen süreler, şartları varsa birlikte değerlendirilir; asıl işveren de sorumludur.
• Belirli süreli sözleşmeler: Sürenin bitimiyle sona eren belirli süreli sözleşmelerde de bir yılı aşan çalışma için kıdem tazminatı doğar.
• Kamu işçileri: Kamu kurumlarında işçi statüsünde çalışanlar da aynı kurallara tabidir.

Sık sorulan sorular