Polis, Asker ve Memur Hukuku

Kamu görevlilerinin hukuki durumu; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, emniyet mensupları için 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu, askerî personel için 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu ve kurumların özel mevzuatıyla düzenlenir. Bir disiplin cezası, atama ya da ilişik kesme işlemi yalnızca bugünü değil; terfiyi, sicili ve emekliliği de etkileyebilir. Bu nedenle bu işlemlerde süre ve usul denetimi titizlikle yapılmalıdır.

Disiplin soruşturması ve cezaları

Devlet memurlarına verilebilecek disiplin cezaları uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarmadır (657 sayılı Kanun m. 125). Emniyet teşkilatında ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nde ise cezalar kendi kanunlarında ayrıca sayılmıştır.

• Soruşturma: Disiplin amiri olayı öğrenince soruşturma başlatır; soruşturmacı tanık ve belge toplayarak rapor hazırlar.
• Savunma: Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez; savunma için en az yedi günlük süre tanınır (657 m. 130).
• Karar: Ceza, fiilin kanundaki karşılığına göre disiplin amiri veya disiplin kurulunca verilir.

657 sayılı Kanun’a göre disiplin amiri, uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren eylemleri öğrendiği tarihten itibaren bir ay, devlet memurluğundan çıkarmada ise altı ay içinde soruşturmaya başlamalıdır; her hâlde ceza, fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde verilmelidir (m. 127). Ayrıntılar için disiplin cezasına itiraz ve iptal davası yazısına bakabilirsiniz.

Meslekten ve memurluktan çıkarma

Devlet memurluğundan çıkarma ve emniyet teşkilatındaki meslekten çıkarma, memurun kariyerini sona erdiren en ağır yaptırımlardır. Bu cezalar yetkili disiplin kurulu kararıyla verilir; kurul toplantısında savunma hakkı, ceza soruşturmasının sonucu ile disiplin soruşturmasının bağımsızlığı ve fiilin kanundaki tanıma uyup uymadığı ayrıntılı biçimde incelenmelidir.

Ceza yargılamasında beraat edilmesi, disiplin cezasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak fiilin işlenmediğinin sabit olması, disiplin cezasının hukuka uygunluğunu doğrudan etkiler. Bu durumda yeniden değerlendirme ve dava yolları birlikte düşünülmelidir.

Atama, nakil ve görevlendirme

Kamu görevlilerinin atama ve yer değiştirme işlemleri, kamu yararı ve hizmet gereği ilkelerine dayanmak zorundadır. Aile birliği, sağlık durumu, eşin kamu görevlisi olması gibi mazeretler ile kurumun yer değiştirme yönetmeliğindeki süre ve bölge kuralları, işlemin hukuka uygunluğunu belirler. Cezai nitelikte görülen, gerekçesiz ya da yönetmeliğe aykırı nakiller iptal davasına konu edilebilir.

Özlük ve mali haklar

Kademe ve derece ilerlemesi, hizmet süresinin değerlendirilmesi, fazla çalışma ücreti, ek gösterge, makam ve görev tazminatları, kıdem hesabı ve emeklilik hakları özlük uyuşmazlıklarının başlıcalarıdır. Hak edilen ancak ödenmeyen mali haklar için önce idareye başvurulur; ret ya da 30 gün içinde cevap verilmemesi üzerine dava açılabilir.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması

Kamu görevine ilk atamada ve bazı görevlerde, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca güvenlik soruşturması ya da arşiv araştırması yapılır. Sonucun olumsuz değerlendirilmesi atamanın yapılmamasına neden olabilir. Bu karar idari işlemdir; dayandığı bilgilerin somut, güncel ve kişiye özgü olup olmadığı yargısal denetime tabidir.

Ayrıntılar için güvenlik soruşturması olumsuz sonuç yazısına bakabilirsiniz.

Askerî personel ve sözleşme feshi

Subay, astsubay, uzman ve sözleşmeli erbaş ve erlerin disiplin işlemleri 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’na, sözleşme ve ilişik kesme işlemleri ise kendi personel kanunlarına göre yürütülür. 2017’de Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kaldırıldığından, bu işlemlere karşı davalar artık idare mahkemelerinde görülmektedir.

• Sağlık şartlarını yitirme, disiplinsizlik veya güvenlik gerekçesiyle sözleşme feshi,
• Okuldan ilişik kesme ve tazminat (mecburi hizmet bedeli) talepleri,
• Terfi ve kademe işlemleri ile sicil değerlendirmeleri.

Sık sorulan sorular