Memur Disiplin Cezasına İtiraz ve İptal Davası

İçindekiler

1. Disiplin cezaları nelerdir?
2. Disiplin soruşturması nasıl yürür?
3. Disiplin zamanaşımı
4. Disiplin cezasına itiraz
5. İdare mahkemesinde iptal davası
6. Mahkeme neleri inceler?
7. Ceza davası ile disiplin soruşturmasının ilişkisi
8. Cezanın sicilden silinmesi
9. Sık sorulan sorular

Bir disiplin cezası, memurun yalnızca o yılki değerlendirmesini değil; terfisini, kademe ilerlemesini, yer değiştirme ve yükselme sınavlarına katılımını, hatta bazı durumlarda emeklilik haklarını da etkileyebilir. Bu nedenle disiplin cezasına karşı izlenecek yol, cezanın türü ve dosyanın içeriğine göre doğru ve zamanında planlanmalıdır. Bu yazıda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu çerçevesinde disiplin sürecini, itiraz ve dava yollarını, mahkemenin incelediği hukuka aykırılık sebeplerini anlatıyoruz. Emniyet ve Türk Silahlı Kuvvetleri personeli için kendi özel kanunları uygulanır; ancak temel ilkeler büyük ölçüde ortaktır.

Disiplin cezaları nelerdir?

657 sayılı Kanun’un 125. maddesi, devlet memurlarına verilebilecek disiplin cezalarını ve bu cezaları gerektiren fiilleri sayar:

Hangi fiilin hangi cezayı gerektirdiği kanunda tek tek sayılmıştır. Kanunda yazılı fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen eylemler için de aynı türden ceza verilebilir; ancak bu kıyasın makul ve gerekçeli olması gerekir.

Disiplin soruşturması nasıl yürür?

1. Olayın öğrenilmesi Disiplin amiri, ihbar, şikâyet ya da denetim sonucunda olaydan haberdar olur ve soruşturma açılmasına karar verir.
2. Soruşturmacının görevlendirilmesi Soruşturmacı, tanıkları dinler, belgeleri toplar ve olayı tüm yönleriyle araştırır.
3. Savunmanın alınması Memura isnat edilen fiil yazılı olarak bildirilir ve savunması istenir. Savunma için verilecek süre yedi günden az olamaz (m. 130).
4. Soruşturma raporu Soruşturmacı, fiilin sabit olup olmadığını ve önerdiği cezayı rapora bağlar.
5. Karar Ceza, yetkili disiplin amiri ya da kurul tarafından verilir ve memura tebliğ edilir.

Disiplin zamanaşımı

657 sayılı Kanun’un 127. maddesi iki ayrı zamanaşımı süresi öngörür. Bunlardan biri soruşturmaya başlama, diğeri ceza verme süresidir:

Bu süreler geçtikten sonra verilen disiplin cezası hukuka aykırıdır. Uygulamada en sık rastlanan sorunlardan biri, olayın disiplin amirince öğrenildiği tarihin doğru tespit edilmemesidir. Örneğin bir denetim raporunun disiplin amirine sunulduğu tarih, öğrenme tarihi olarak kabul edilir.

Disiplin cezasına itiraz

Disiplin amirlerince verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı memur, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (657 m. 135). İtiraz mercileri; disiplin amirinin kararlarına karşı amirin bağlı olduğu disiplin kurulu, kurul kararlarına karşı ise yüksek disiplin kuruludur.

İtiraz mercii, cezayı aynen onaylayabilir, hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir. İtiraz üzerine verilen karar bakımından ağırlaştırma yasağı uygulanır; yani itiraz eden memurun cezası itiraz üzerine ağırlaştırılamaz.

İdare mahkemesinde iptal davası

2010 Anayasa değişikliğiyle 129. maddedeki “uyarma ve kınama cezaları yargı denetimi dışındadır” ifadesi kaldırılmıştır. Bugün tüm disiplin cezalarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

• Dava süresi, cezanın tebliğinden itibaren altmış gündür.
• İtiraz yoluna başvurulmuşsa süre, itiraz üzerine verilen kararın tebliğinden itibaren başlar; itiraz mercii süresinde karar vermezse itiraz reddedilmiş sayılır.
• Yetkili mahkeme, kural olarak memurun görev yaptığı yer idare mahkemesidir.
• Devlet memurluğundan çıkarma gibi ağır cezalarda yürütmeyi durdurma istemi de değerlendirilmelidir.

Son günü hesaplamak için yasal süre hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Mahkeme neleri inceler?

İdare mahkemesi, disiplin cezasını idari işlemin beş unsuru üzerinden denetler:

• Yetki: Cezayı veren amir veya kurul yetkili midir?
• Şekil: Savunma usulüne uygun alınmış mı, kurul usulüne uygun toplanmış mı, ceza gerekçeli mi?
• Sebep: Cezaya konu fiil gerçekten işlenmiş ve delillerle ispatlanmış mıdır? Soyut iddialar ve tek taraflı beyanlar yeterli değildir.
• Konu: Fiile karşılık verilen ceza, kanunda o fiil için öngörülen ceza mıdır? Fiil başka bir maddeye mi daha uygundur?
• Amaç: Ceza, kamu yararı ve hizmet gereği dışında bir amaçla (örneğin kişisel husumet) verilmiş midir?

Ayrıca ölçülülük ilkesi gereği, memurun önceki sicili ve hizmetleri göz önüne alınarak bir alt ceza verilmesi mümkünken bu imkânın hiç değerlendirilmemesi de hukuka aykırılık sebebi sayılabilir (657 m. 125’teki hafifletme imkânı).

Ceza davası ile disiplin soruşturmasının ilişkisi

Aynı olay hem suç hem disiplin suçu oluşturabilir. Ceza kovuşturmasının başlatılmış olması, disiplin soruşturmasının yürütülmesine ve sonuçlandırılmasına engel değildir (657 m. 131). Ancak ceza mahkemesinde fiilin işlenmediğinin kesin hükümle tespit edilmesi, aynı fiile dayanan disiplin cezasının hukuka uygunluğunu sorgulatır. Bu durumda yeniden değerlendirme talebi ve gerekiyorsa yeni bir dava süreci gündeme gelir.

Cezanın sicilden silinmesi

Uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından itibaren beş yıl, diğer cezaların (devlet memurluğundan çıkarma hariç) uygulanmasından itibaren on yıl geçtikten sonra memur, cezanın sicilinden silinmesini atamaya yetkili amirden isteyebilir (657 m. 133). Talep, memurun bu süre içindeki davranışları ve sicili değerlendirilerek karara bağlanır.

Sık sorulan sorular