Ceza Hukuku

Ceza yargılaması, kişinin özgürlüğünü doğrudan etkileyen bir süreçtir. İfadeye çağrılmaktan hükmün infazına kadar her aşamada hem şüpheli ya da sanığın hem de suçtan zarar görenin hakları farklıdır. Büro, soruşturma ve kovuşturmanın tüm aşamalarında müdafilik ile mağdur ve katılan vekilliği yapar.

Soruşturma ve ifade

Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesiyle cumhuriyet savcılığınca başlatılır. Şüpheli olarak ifadeye çağrılan kişiye, hakkındaki isnat açıklanır; müdafi seçme hakkı, susma hakkı ve şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme hakkı hatırlatılır (5271 sayılı CMK m. 147).

• İfade, kolluk ya da savcılık tarafından alınabilir; ifade tutanağı okunmadan imzalanmamalıdır.
• Tanık olarak çağrılan kişi, kendisini veya yakınlarını suçlayıcı nitelikteki sorulara cevap vermeyebilir.
• Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına (takipsizlik) karar verilebilir; bu karara karşı 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (CMK m. 173).

İfade öncesi hazırlık için ifadeye çağrıldım, ne yapmalıyım? yazısına bakabilirsiniz.

Gözaltı, tutuklama ve adli kontrol

Gözaltı süresi kural olarak 24 saattir; toplu olarak işlenen suçlarda her defasında bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatılabilir (CMK m. 91). Gözaltındaki kişinin bir yakınına haber verilir ve avukatla görüşme hakkı kısıtlanamaz.

Tutuklama, kuvvetli suç şüphesini gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin (kaçma şüphesi, delilleri karartma şüphesi) bulunması hâlinde sulh ceza hâkimliğince verilir. Tutuklama, ölçülü olmalıdır; adli kontrol tedbirleri (yurt dışı çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme gibi) yeterli olacaksa tutuklama yoluna gidilmemelidir (CMK m. 100 ve 109).

Kovuşturma ve savunma

İddianamenin mahkemece kabulüyle kovuşturma evresi başlar. Duruşmada deliller tartışılır, tanıklar dinlenir, bilirkişi raporları değerlendirilir. Savunma; isnadın hukuki nitelendirmesi, delillerin hukuka uygunluğu ve cezanın bireyselleştirilmesi yönlerinden birlikte hazırlanır.

Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, çocuklarda ve kendisini savunamayacak durumdaki kişilerde müdafi atanması zorunludur (CMK m. 150). Hapis cezasının nasıl belirlendiğini hapis cezası hesaplama aracında adım adım görebilirsiniz.

Mağdur ve katılan vekilliği

Suçtan zarar gören kişi, soruşturma aşamasında şikâyette bulunabilir, delil toplanmasını isteyebilir ve kovuşturma aşamasında davaya katılan olarak katılabilir. Katılan, delil sunma, tanık dinletme ve kanun yollarına başvurma haklarına sahip olur.

• Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, failin ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı aydır (TCK m. 73).
• Cinsel suçlar ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda mağdura talep hâlinde baro tarafından vekil atanır.

Uzlaştırma, HAGB ve erteleme

Kanunda sayılan suçlarda soruşturma ve kovuşturma aşamasında uzlaştırma yoluna gidilir; uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına ya da davanın düşmesine karar verilir (CMK m. 253-254).

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasında, sanığın kabulü ve kanuni şartların varlığı hâlinde uygulanabilir; beş yıllık denetim süresi kasıtlı yeni bir suç işlenmeden geçerse dava düşer (CMK m. 231). Hapis cezasının ertelenmesi ise TCK m. 51’de düzenlenir.

İtiraz, istinaf ve temyiz

Hâkim kararlarına karşı itiraz, mahkeme hükümlerine karşı istinaf ve temyiz yolları bulunur. 7499 sayılı Kanun’la yapılan düzenleme uyarınca istinaf ve temyiz süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren başlar.

Son günü yasal süre hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

İnfaz ve denetimli serbestlik

Hapis cezasının ne kadarının cezaevinde geçirileceği, suç türüne göre belirlenen koşullu salıverilme oranlarına ve denetimli serbestlik hükümlerine bağlıdır (5275 sayılı Kanun m. 105/A, 107). Mahsup, açık cezaevine ayrılma ve denetimli serbestliğe ayrılma tarihleri, hükümlünün ve ailesinin en çok merak ettiği konulardır.

Tahmini tarihleri infaz (yatar) hesaplama aracıyla görebilirsiniz; kesin hesap infaz savcılığınca yapılır.

Sık sorulan sorular