Yabancılar Hukuku

Yabancıların Türkiye’ye girişi, kalışı ve çıkışı 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK), vatandaşlık ise 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ile düzenlenir. Bu alandaki işlemlerin çoğu Göç İdaresi ve İçişleri Bakanlığı’nın Ankara’daki merkez birimleri ile valilikler tarafından yürütülür. Süreler kısa olduğundan, bir tebligat alındığında vakit kaybetmeden hareket etmek gerekir.

İkamet izinleri

Vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması gerekir. Kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ikamet ve insan ticareti mağduru ikamet izni gibi türler bulunur.

• İkamet izni başvurusunun reddi, iptali veya uzatılmaması işlemlerine karşı idare mahkemesinde dava açılabilir.
• İzin süresinin sona ermesinden önce uzatma başvurusu yapılmalıdır; geç kalınması idari para cezası ve giriş yasağına yol açabilir.
• Uzun dönem ikamet izni için kural olarak Türkiye’de kesintisiz sekiz yıl izinli kalmış olmak gerekir.

Çalışma izni

Yabancıların Türkiye’de çalışabilmesi için 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca çalışma izni alınması gerekir. Başvuru kural olarak işveren tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yapılır. Geçerli çalışma izni, ikamet izni yerine de geçer. İzinsiz çalışma hem yabancı hem işveren için idari para cezasına ve sınır dışı etme işlemine neden olabilir.

Türk vatandaşlığı

Türk vatandaşlığı doğumla ya da sonradan kazanılır. Sonradan kazanma yolları şunlardır:

• Genel yoldan kazanma (5901 m. 11): Başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet, iyi ahlak, yeterli Türkçe ve geçim gibi şartlar aranır.
• Evlilik yoluyla (m. 16): En az üç yıldır Türk vatandaşıyla evli olmak ve evliliğin devam etmesi gerekir.
• İstisnai yoldan (m. 12): Taşınmaz edinimi, sermaye yatırımı gibi yatırım yolları ve Turkuaz Kart sahipliği bu kapsamdadır.

Beş yıllık ikamet süresinin ve yurt dışında geçirilen sürelerin hesabı için vatandaşlık ve ikamet süresi hesaplama aracını, ayrıntılar için Türk vatandaşlığı kazanma yolları yazısını inceleyebilirsiniz.

Sınır dışı etme ve idari gözetim

Sınır dışı etme kararı, YUKK m. 54’te sayılan hâllerde (kamu düzeni veya güvenliği bakımından tehdit oluşturma, ikamet izninin iptali, izinsiz çalışma, sahte belge kullanma gibi) valilik tarafından verilir. Kararın gerekçesi, itiraz hakkı ve süresiyle birlikte yabancıya tebliğ edilmesi gerekir.

Sınır dışı etme kararı alınan yabancı hakkında, kaçma ya da kaybolma riski gibi hâllerde idari gözetim kararı verilebilir. Bu karara karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulur; hâkim başvuruyu dört gün içinde sonuçlandırır. İdari gözetim süresi altı ayı geçemez; sınır dışı işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması nedeniyle tamamlanamadığı hâllerde en fazla altı ay daha uzatılabilir (YUKK m. 57).

Gidilecek ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele riski bulunan, ciddi sağlık sorunu nedeniyle seyahat edemeyecek olanlar gibi kişiler hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz (YUKK m. 55). Ayrıntılar için sınır dışı etme kararına itiraz yazısına bakabilirsiniz.

Giriş yasağı ve tahdit kodları

Sınır dışı edilen ya da vize ihlali yapan yabancılar hakkında Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınabilir (YUKK m. 9). Giriş yasağı süresi kural olarak beş yılı geçemez; kamu düzeni veya güvenliği bakımından ciddi tehdit bulunan hâllerde bu süre uzatılabilir. Uygulamada yabancının kaydına işlenen tahdit kodları (ör. V-87, G-87, Ç-114), vize ve ikamet başvurularını doğrudan etkiler.

Giriş yasağının ve tahdit kodunun kaldırılması için idareye başvuru yapılabilir; ret işlemine karşı dava açılabilir. Kodun dayanağı olan işlemin öğrenilmesi, dava stratejisinin ilk adımıdır.

Uluslararası koruma

Ülkesinde zulüm görme korkusu taşıyan yabancılar uluslararası koruma başvurusunda bulunabilir. Başvurunun reddi hâlinde, idari itiraz ve dava yolları ile süreleri karar türüne göre değişir; hızlandırılmış değerlendirme ve kabul edilemez başvurularda süreler daha kısadır. Başvuru sahibi, işlemlerin her aşamasında avukat yardımından yararlanabilir.

Sık sorulan sorular