Sınır Dışı Etme Kararı ve İdari Gözetime İtiraz

İçindekiler

1. Sınır dışı etme kararı hangi hâllerde verilir?
2. Kimler hakkında sınır dışı kararı alınamaz?
3. Sınır dışı kararına karşı dava
4. İdari gözetim nedir?
5. İdari gözetime itiraz
6. Sınır dışı edilmenin ardından: giriş yasağı
7. Davada hangi belgeler önemlidir?
8. Sık sorulan sorular

Halk arasında “deport” olarak bilinen sınır dışı etme kararı, yabancının Türkiye’deki ailesini, işini ve eğitimini bir anda yerinden edebilecek ağır bir idari işlemdir. Kararın genellikle bir idari gözetim (geri gönderme merkezine yerleştirme) işlemiyle birlikte uygulanması, süreci daha da zorlaştırır. Bu yazıda 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) kapsamında sınır dışı etme sebeplerini, itiraz yollarını, sürelerini ve idari gözetimin denetimini açıklıyoruz.

Sınır dışı etme kararı hangi hâllerde verilir?

YUKK m. 54, sınır dışı etme kararı alınabilecek yabancıları sayar. Başlıcaları şunlardır:

• Türk Ceza Kanunu’ndaki göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti suçları ile terör örgütü yöneticisi, üyesi veya destekçisi olanlar,
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturanlar,
• Türkiye’ye giriş veya Türkiye’de kalış işlemlerinde gerçeğe aykırı bilgi ya da sahte belge kullananlar,
• Vize veya vize muafiyet süresini on günden fazla ihlal edenler ya da vizesi iptal edilenler,
• İkamet izni iptal edilenler ve ikamet izninin süresi sona erdikten sonra makul bir mazereti olmaksızın on günden fazla süreyle bildirimde bulunmayanlar,
• Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler,
• Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış kurallarını ihlal edenler.

Kararı valilik verir. Karar, gerekçesiyle birlikte yabancıya ya da yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir; yabancıya karara itiraz hakkı ve süresi de bildirilir.

Kimler hakkında sınır dışı kararı alınamaz?

YUKK m. 55’e göre, risk değerlendirmesi yapılmak kaydıyla şu kişiler hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz:

• Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar,
• Ciddi sağlık sorunu, yaşı veya hamileliği nedeniyle seyahat etmesinde risk bulunanlar,
• Hayati tehlike arz eden bir hastalık nedeniyle tedavisi devam ederken gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar,
• İnsan ticareti mağduru destek sürecinden yararlananlar,
• Psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurlarından tedavileri tamamlanıncaya kadar olanlar.

Bu durumların varlığı, dava dilekçesinde belgeleriyle (sağlık raporları, ülke raporları, aile durumu) ortaya konulmalıdır. Türk vatandaşıyla evlilik ve Türkiye’de doğmuş çocuklar gibi aile bağları da Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ndeki aile hayatına saygı hakkı kapsamında değerlendirilir.

Sınır dışı kararına karşı dava

Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir (YUKK m. 53). Başvuru yapanlar, kararı veren makama da bilgi verir.

• Yetkili mahkeme: Kararı veren valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesidir.
• Durdurucu etki: Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Bunun için ayrıca yürütmeyi durdurma kararı gerekmez.
• Kararın niteliği: Mahkemenin bu davada verdiği karar kesindir.

İdari gözetim nedir?

Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılardan kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte belge kullanan, makul bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmak için verilen sürede çıkmayan ya da kamu düzeni bakımından tehdit oluşturanlar hakkında valilik idari gözetim kararı verebilir (YUKK m. 57). Gözetim altındaki yabancı geri gönderme merkezine yerleştirilir.

İdari gözetim yerine bazı durumlarda idari gözetime alternatif yükümlülükler (belirli bir adreste ikamet, bildirimde bulunma, teminat) uygulanabilir. Bu seçeneğin değerlendirilmemesi, gözetim kararının ölçülülüğünü sorgulatır.

İdari gözetime itiraz

İdari gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi veya avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Hâkim incelemeyi dört gün içinde sonuçlandırır; hâkimin kararı kesindir. Gözetimin şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvuru yapılabilir.

İdari gözetimin devamının gerekip gerekmediği her ay valilikçe düzenli olarak değerlendirilir. Gözetimin devamına gerek görülmeyen yabancı hakkında gözetim derhâl sona erdirilir.

Sınır dışı edilmenin ardından: giriş yasağı

Sınır dışı edilen yabancılar hakkında Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınabilir. Giriş yasağının süresi kural olarak beş yılı geçmez; kamu düzeni veya güvenliği bakımından ciddi tehdit bulunan hâllerde bu süre uzatılabilir. Sınır dışı etme kararının iptali, giriş yasağının da hukuki dayanağını ortadan kaldırabileceğinden, iki işlem birlikte değerlendirilmelidir. Tahdit kodları hakkında bilgi için yabancılar hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Davada hangi belgeler önemlidir?

• Sınır dışı etme ve idari gözetim kararlarının tebliğ belgeleri,
• Pasaport, ikamet izni, çalışma izni ve geçmiş başvuru kayıtları,
• Evlilik, çocukların nüfus kayıtları ve okul belgeleri gibi aile bağını gösteren belgeler,
• Sağlık raporları ve tedavi belgeleri,
• Kamu düzeni gerekçesine dayanılmışsa hakkındaki soruşturma veya kovuşturmanın sonucu (takipsizlik, beraat kararları).

Sık sorulan sorular