İfadeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım? Haklarınız ve Hazırlık

İçindekiler

1. Hangi sıfatla çağrıldınız?
2. Şüpheli olarak haklarınız
3. İfadeye gitmeden önce hazırlık
4. İfade sırasında
5. İfadeden sonra neler olabilir?
6. Tanık olarak çağrıldıysanız
7. Çağrıya uymazsam ne olur?
8. Sık sorulan sorular

Telefonla aranarak, bir tebligatla ya da e-Devlet üzerinden gelen bildirimle “ifadeniz alınacak” denildiğinde ilk tepki çoğunlukla kaygıdır. Oysa ifade, soruşturmanın olağan bir aşamasıdır ve doğru hazırlanıldığında kişinin kendini anlatabileceği en önemli fırsattır. Bu yazıda ifadeye çağrıldığınızda nelere dikkat etmeniz gerektiğini, haklarınızı ve ifade sonrasında neler olabileceğini adım adım anlatıyoruz.

Hangi sıfatla çağrıldınız?

İfade alınan kişi üç farklı sıfatla dinlenebilir ve her birinin hakları farklıdır:

Çağrının hangi sıfatla yapıldığını, kolluğa veya savcılığa sorarak öğrenebilirsiniz. Şüpheli olarak çağrılıyorsanız, isnat edilen suçun ne olduğunu ifade öncesinde öğrenme hakkınız vardır.

Şüpheli olarak haklarınız

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 147. maddesi, ifade alınırken uyulması gereken kuralları sayar. Buna göre:

1. Kimliğin tespiti Şüphelinin kimliği saptanır; kimlik bilgileri konusunda doğru cevap verme yükümlülüğü vardır.
2. İsnadın bildirilmesi Hakkındaki suçlama kendisine anlatılır.
3. Müdafi hakkı Müdafi seçme hakkı ve seçmesi hâlinde müdafiin ifadede hazır bulunabileceği bildirilir; müdafi seçecek durumda değilse ve istemesi hâlinde baro tarafından müdafi görevlendirilir.
4. Yakınına haber verme Yakalanan kişinin bir yakınına haber verilir.
5. Susma hakkı Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkı olduğu söylenir.
6. Delil toplanmasını isteme Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır.

Bu hakların hatırlatılmaması, ifadenin hukuka aykırı elde edilmesine yol açabilir. Kanuna aykırı yöntemlerle (baskı, tehdit, yorma, aldatma, vaatte bulunma) alınan ifadeler, rıza olsa bile delil olarak değerlendirilemez (CMK m. 148).

İfadeye gitmeden önce hazırlık

• Olayı zaman sırasıyla not edin. Tarih, saat, yer ve kişileri yazılı hâle getirmek, ifadede tutarlı anlatımı kolaylaştırır.
• Belgelerinizi toplayın. Mesajlar, e-postalar, banka dekontları, fotoğraflar ve tanıkların iletişim bilgileri gibi lehinize olabilecek delilleri hazırlayın.
• Bir avukatla görüşün. Avukat, isnadın hukuki niteliğini, susma hakkının ne zaman kullanılması gerektiğini ve hangi delillerin sunulacağını sizinle birlikte değerlendirir.
• Kimliğinizi yanınıza alın. İfade sırasında kimlik tespiti yapılacaktır.

İfade sırasında

İfade sırasında sorulan sorulara kısa, net ve kendi bildiğiniz gerçeklere dayanarak cevap verin. Tahmine dayalı cümlelerden, başkaları adına konuşmaktan ve emin olmadığınız ayrıntıları kesinmiş gibi anlatmaktan kaçının.

• Bir soruyu anlamazsanız tekrar sorulmasını isteyin.
• Susma hakkınızı bütün sorular için ya da yalnızca bazı sorular için kullanabilirsiniz.
• Lehinize olan delilleri ve tanıkları bildirin; bunların toplanmasını isteyin.
• Tutanağı dikkatle okuyun; eksik veya hatalı yazılan yerlerin düzeltilmesini isteyin. Düzeltilmezse bunu tutanağa şerh olarak düşürün.

İfadeden sonra neler olabilir?

İfadeden sonra kişi serbest bırakılabilir, gözaltına alınabilir veya tutuklanma talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilebilir. Gözaltı süresi kural olarak yirmi dört saattir; toplu suçlarda savcılık kararıyla üç güne kadar uzatılabilir (CMK m. 91).

Sulh ceza hâkimliğine sevk edilen şüpheli hakkında tutuklama, adli kontrol ya da serbest bırakma kararı verilir. Tutuklama ve adli kontrol kararlarına karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir.

Soruşturmanın sonunda savcılık ya iddianame düzenleyerek kamu davası açar ya da kovuşturmaya yer olmadığına (takipsizlik) karar verir. Takipsizlik kararına karşı suçtan zarar gören, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.

Tanık olarak çağrıldıysanız

Tanık, gerçeği söylemekle yükümlüdür; gerçeğe aykırı beyan yalan tanıklık suçunu oluşturabilir. Ancak tanık, kendisini veya yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermekten çekinebilir (CMK m. 48). Şüphelinin nişanlısı, eşi, kan veya kayın hısımları gibi kişilerin tanıklıktan çekinme hakkı vardır (CMK m. 45).

Çağrıya uymazsam ne olur?

Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilebilir (CMK m. 145-146). Tanık olarak çağrılıp gelmeyen kişi de zorla getirilebilir ve gelmemesinin neden olduğu giderlerle sorumlu tutulabilir. Bu nedenle çağrıya katılamayacak durumdaysanız mazeretinizi bildirerek yeni bir tarih istemeniz gerekir.

Sık sorulan sorular