İçindekiler
Kısaca
- Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılmasıyla işlenen dolandırıcılık, nitelikli dolandırıcılıktır (TCK m. 158/1-f).
- Bu hâlde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
- Mağdurun ilk saatlerde bankasına bildirimde bulunması ve savcılığa şikâyet etmesi, paranın izinin sürülmesi için kritik önemdedir.
Sahte alışveriş siteleri, “hesabınız bloke oldu” mesajları, kendini savcı veya polis olarak tanıtan aramalar, sahte yatırım platformları ve ikinci el ilan dolandırıcılığı… İnternet ve mobil bankacılığın yaygınlaşmasıyla birlikte dolandırıcılık yöntemleri de dijitalleşti. Bu yazıda bilişim yoluyla dolandırıcılık suçunun unsurlarını, mağdurun atması gereken adımları ve şüpheli konumundaki kişilerin, özellikle hesabı kullanılan kişilerin hukuki durumunu açıklıyoruz.
Suçun tanımı ve unsurları
Dolandırıcılık, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlamaktır (5237 sayılı TCK m. 157). Suçun oluşması için:
- Hileli davranış: Mağdurun aldatılmasına elverişli, belirli bir yoğunluğa ulaşmış davranış,
- Aldatma: Mağdurun bu davranış nedeniyle yanılgıya düşmesi,
- Malvarlığı tasarrufu: Mağdurun yanılgıyla malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunması (para göndermesi, bilgi vermesi),
- Zarar ve yarar: Mağdurun zarara uğraması, failin veya başkasının yarar sağlaması gerekir.
Bu suçun bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi, TCK m. 158/1-f uyarınca nitelikli hâl oluşturur. Nitelikli dolandırıcılık üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası gerektirir; (f) bendindeki hâlde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
Sık karşılaşılan yöntemler
| Yöntem | Nasıl işler? |
|---|---|
| Oltalama (phishing) | Banka, kargo veya e-Devlet görünümlü sahte bağlantılarla kart ve şifre bilgilerinin ele geçirilmesi |
| Kamu görevlisi taklidi | Kendini savcı, polis veya MASAK görevlisi olarak tanıtıp “soruşturma” bahanesiyle para transferi istenmesi |
| Sahte alışveriş ve ilan | Gerçekte olmayan ürün veya araç için kapora, depozito ya da ödeme alınması |
| Sahte yatırım platformu | Yüksek kazanç vaadiyle kripto veya döviz yatırımı adı altında para toplanması |
| Sosyal medya hesabı ele geçirme | Tanıdıkların hesabı üzerinden borç para istenmesi |
Kamu görevlileri hiçbir koşulda telefonla para transferi, “güvenli hesap” ya da kart şifresi istemez. Bu tür aramalarda görüşme sonlandırılmalı ve ilgili kurum resmî hattından aranmalıdır.
Dolandırıldıysanız ilk adımlar
- Bankanızı hemen arayın Kartları ve internet bankacılığını kapattırın, işlemlere itiraz edin; karşı bankaya bildirim yapılmasını isteyin.
- Delilleri saklayın Dekontlar, mesajlar, arama kayıtları, site adresleri ve ekran görüntülerini kaybetmeyin.
- Savcılığa şikâyet edin Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa şikâyet dilekçesi verin; paranın gönderildiği IBAN’lar mutlaka belirtilmelidir.
- El koyma talep edin Soruşturma kapsamında paranın gönderildiği hesaplara el konulması istenebilir; bu, paranın başka hesaplara aktarılmadan tespiti için önemlidir.
Dolandırıcılık şikâyete bağlı bir suç değildir; savcılık resen soruşturur. Ancak mağdurun hızlı bildirimi, hem failin tespitini hem paranın geri alınmasını kolaylaştırır. Zararın tazmini için ayrıca hukuk mahkemesinde tazminat davası açılabilir.
Hesabı kullanılan kişinin durumu
Dolandırıcılar parayı genellikle başkalarına ait banka hesapları üzerinden toplar. Hesabını, kartını veya hattını küçük bir ücret karşılığında başkasına kullandıran kişiler, soruşturmada şüpheli olarak ifadeye çağrılabilir. Bu kişilerin durumu, olaya iştiraklerine göre değerlendirilir:
- Hesabını bilerek ve dolandırıcılık amacıyla kullandıran kişi, suça iştirak eden olarak sorumlu tutulabilir.
- Hesabının dolandırıcılıkta kullanılacağını bilmeyen, örneğin iş ilanı ya da kredi vaadiyle aldatılan kişiler bakımından kast bulunmayabilir; bu durum delillerle ortaya konulmalıdır.
- Hesap hareketleri, yazışmalar ve kişinin aldığı ücret, kastın belirlenmesinde önemli rol oynar.
Dikkat
Banka hesabınızı, kartınızı ya da telefon hattınızı hiçbir gerekçeyle başkasına kullandırmayın. Bu davranış, siz dolandırıcılığa katılmasanız da ciddi bir ceza soruşturmasına muhatap olmanıza neden olabilir.
İlgili diğer bilişim suçları
- Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK m. 245): Başkasına ait kartı ele geçirip kullanmak ya da sahte kart üretmek.
- Bilişim sistemine girme (m. 243): Hesaplara izinsiz giriş yapılması.
- Verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme (m. 136): Kişisel verilerin elde edilip başkalarına verilmesi.
Cezanın belirlenmesi ve etkin pişmanlık
Dolandırıcılık suçlarında kovuşturma başlamadan önce failin mağdurun zararını tamamen gidermesi hâlinde cezada üçte ikisine kadar, hüküm verilmeden önce gidermesi hâlinde yarısına kadar indirim yapılır (TCK m. 168). Hapis cezasının alt ve üst sınırlarından indirim ve artırımların nasıl uygulandığını hapis cezası hesaplama aracında görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Gönderdiğim parayı geri alabilir miyim?
Paranın gönderildiği hesaplara hızla el konulması hâlinde iade mümkün olabilir. Ayrıca faillere karşı tazminat davası açılabilir. Ne kadar erken harekete geçilirse sonuç alma ihtimali o kadar yüksektir.
Bankanın sorumluluğu var mı?
Bankanın güvenlik önlemlerini yeterince almadığı ya da şüpheli işlemleri engellemediği durumlarda bankanın kusuru tartışılabilir. Bu değerlendirme işlemin niteliğine ve müşterinin kusuruna göre yapılır.
Hesabım dolandırıcılıkta kullanılmış, ifadeye çağrıldım. Ne yapmalıyım?
İfade öncesinde hesabın nasıl ve kime kullandırıldığını gösteren yazışmaları ve belgeleri toplayın. Kastın bulunmadığını gösteren deliller savunmanın temelini oluşturur. Ayrıntılar için ifade rehberimize bakabilirsiniz.
Dolandırıcılık davası hangi mahkemede görülür?
Nitelikli dolandırıcılık suçu asliye ceza mahkemesinde görülür. Örgüt faaliyeti kapsamında işlenmişse ağır ceza mahkemesi görevli olabilir.
Bilgilendirme: Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden, işlem yapmadan önce somut durumun bir avukatla değerlendirilmesi önerilir.
Hazırlayan
Av. Hüseyin Rahmi Altundal
Ati Hukuk kurucu ortağı; ağırlıklı olarak idare, vergi ve ceza hukuku alanlarında çalışır.
Hakkımızda
