İdari Dava Açma Süresi ve Yürütmeyi Durdurma

İçindekiler

1. İdari işlem nedir, hangi işlemler dava konusu edilebilir?
2. Dava açma süresi ne zaman başlar?
3. İdareye başvuru sürenin işleyişini nasıl etkiler?
4. Özel kanunlardaki farklı süreler
5. Yürütmeyi durdurma kararı nedir?
6. Yürütmeyi durdurma kararına itiraz
7. Dava dilekçesinde nelere dikkat edilmeli?
8. Karara karşı kanun yolları
9. Sık sorulan sorular

Bir kamu kurumunun aldığı karar hayatınızı doğrudan etkiliyorsa, yani bir atama, ruhsat iptali, disiplin cezası, yıkım kararı ya da ihale yasaklaması ile karşı karşıyaysanız, hukuka aykırılığı ileri sürebileceğiniz yol idari yargıdır. İdari yargının en belirleyici özelliği sürelerin kısa ve kesin olmasıdır: süresinde açılmayan dava, işlem ne kadar hukuka aykırı olursa olsun esasa girilmeden reddedilir. Bu yazıda dava açma sürelerinin nasıl hesaplandığını, idareye başvurunun süreye etkisini ve yürütmeyi durdurma kararının hangi şartlarla verildiğini adım adım açıklıyoruz.

İdari işlem nedir, hangi işlemler dava konusu edilebilir?

İdari işlem, kamu idaresinin kamu gücünü kullanarak tek taraflı iradesiyle aldığı ve hukuki sonuç doğuran kararlardır. Dava konusu edilebilmesi için işlemin kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olması gerekir. Hazırlık niteliğindeki işlemler (örneğin bir rapor, görüş yazısı ya da teklif) tek başına dava konusu edilemez; bunlar ancak nihai işlemle birlikte dava edilebilir.

• Bireysel işlemler: Atama, nakil, disiplin cezası, ruhsat iptali, ikamet izninin reddi, yıkım kararı.
• Düzenleyici işlemler: Yönetmelik, genelge, imar planı gibi genel ve soyut kurallar koyan işlemler.
• İdari eylemler: İdarenin fiilî davranışları (yol çalışması sırasında oluşan zarar gibi). Eylemlerden doğan zararlar için tam yargı davası açılır.

Dava açma süresi ne zaman başlar?

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 7. maddesine göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren başlar.

Sürenin başlangıcında dikkat edilmesi gereken bazı özel durumlar vardır:

• Tebliğ edilmeyen işlemler: İşlem kişiye tebliğ edilmemişse, ilgilinin işlemi öğrendiği tarih esas alınır. Öğrenmenin kesin olarak tespit edilebilmesi için işlemin içeriğinin bütün unsurlarıyla öğrenilmiş olması gerekir.
• İlan edilen düzenleyici işlemler: Süre, ilan tarihini izleyen günden başlar. Ancak düzenleyici işlem kişiye uygulandığında, uygulama işlemiyle birlikte düzenleyici işleme de dava açılabilir.
• Elektronik tebligat: Elektronik tebligat, alıcının elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.

İdareye başvuru sürenin işleyişini nasıl etkiler?

İYUK iki farklı başvuru türünü düzenler ve bunların süreye etkileri farklıdır.

1. İşlem yapılması için başvuru (İYUK m. 10)

Henüz bir işlem yoksa ve ilgili kişi idareden bir işlem yapılmasını istiyorsa (örneğin bir hak talebi, ödenmeyen bir alacak), idareye başvurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (zımni ret). Bu sürenin bitiminden itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir. Süresi içinde verilen kesin olmayan cevap, ilgiliyi bekletmeye yöneliktir; bu durumda kişi kesin cevabı bekleyebilir, ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez.

2. İşlemin kaldırılması için üst makama başvuru (İYUK m. 11)

Mevcut bir işleme karşı dava açmadan önce, işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Ret cevabı ya da zımni ret üzerine süre, kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Bu iki madde arasındaki fark çok önemlidir: Madde 11 kapsamındaki başvuru süreyi durdurur ama sıfırlamaz. Örneğin tebliğden 40 gün sonra itiraz edilmişse, ret cevabının tebliğinden itibaren yalnızca kalan 20 gün içinde dava açılabilir.

Özel kanunlardaki farklı süreler

60 günlük süre genel kuraldır. Bazı özel kanunlar çok daha kısa süreler öngörür ve bu süreler uygulamada en çok hak kaybına yol açan durumlardır:

Bu nedenle bir işlem tebliğ edildiğinde ilk yapılacak iş, işlemin dayandığı kanunda özel bir süre bulunup bulunmadığını kontrol etmektir.

Yürütmeyi durdurma kararı nedir?

İdari işlemler “icrai” niteliktedir; yani dava açılması işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Yıkım kararı verilmiş bir yapı dava sürerken yıkılabilir, görevden uzaklaştırılan bir memur dava sonuçlanana kadar görevinden uzak kalabilir. Bu sonucu önlemenin yolu, dava dilekçesinde yürütmeyi durdurma istenmesidir.

İYUK m. 27’ye göre yürütmeyi durdurma kararı verilebilmesi için iki şartın birlikte bulunması gerekir:

1. Açık hukuka aykırılık İşlemin hukuka aykırılığı, dosyadaki bilgi ve belgelerden ilk bakışta anlaşılabilecek ölçüde belirgin olmalıdır.
2. Telafisi güç veya imkânsız zarar İşlemin uygulanması hâlinde, sonradan giderilmesi zor ya da mümkün olmayan bir zarar doğmalıdır.

Mahkeme, kural olarak idarenin savunmasını aldıktan sonra yürütmeyi durdurma istemi hakkında karar verir. Ancak uygulanması hâlinde telafisi imkânsız zararların doğacağı durumlarda savunma alınmadan da karar verilebilir. Kararın gerekçeli olması zorunludur.

Yürütmeyi durdurma kararına itiraz

Yürütmeyi durdurma isteminin kabulü veya reddi hakkındaki kararlara karşı, tebliğden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. İtiraz, idare mahkemesi kararlarına karşı bölge idare mahkemesine yapılır. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.

Dava dilekçesinde nelere dikkat edilmeli?

• Dava konusu işlemin tarihi, sayısı ve tebliğ tarihi açıkça yazılmalıdır.
• Hukuka aykırılık sebepleri yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları bakımından ayrı ayrı açıklanmalıdır.
• Yürütmeyi durdurma isteniyorsa, telafisi güç zararın somut olarak nasıl doğacağı gösterilmelidir.
• İşlemin onaylı bir örneği ve dayanak belgeler dilekçeye eklenmelidir.
• Davalı idarenin doğru gösterilmesi ve yetkili mahkemenin belirlenmesi gerekir; yetkisiz mahkemeye açılan dava dosyanın gönderilmesiyle sonuçlanır, ancak zaman kaybına yol açar.

Harç ve masrafları dava harcı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Karara karşı kanun yolları

İdare mahkemesinin esas hakkındaki kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge idare mahkemesi kararlarına karşı ise İYUK m. 46’da sayılan davalarda (örneğin düzenleyici işlemlere, belirli tutarı aşan tam yargı davalarına, imar planlarına ilişkin davalar) Danıştay’a temyiz yolu açıktır. Danıştay’ın Ankara’da bulunması, temyiz aşamasındaki dosyaların takibini kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular