Limited Şirkette Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılma

İçindekiler

1. Pay devri
2. Esas sözleşmedeki çıkma hakkı
3. Haklı sebeple mahkemeden çıkma
4. Ortağın şirketten çıkarılması
5. Ayrılma payı
6. Şirketin feshi alternatifi
7. Vergi ve SGK borçları açısından
8. Sık sorulan sorular

Limited şirket, ortakların kişisel güvenine dayanan ve sermayesi paylara bölünmüş bir şirket türüdür. Ortaklar arasındaki güven sarsıldığında, şirketin devam etmesi hem ortaklar hem de şirket için zorlaşır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, böyle durumlarda ortağın şirketten ayrılmasını ve gerektiğinde çıkarılmasını ayrıntılı biçimde düzenler. Bu yazıda limited şirkette ayrılma yollarını, ayrılma payının hesaplanmasını ve sürece ilişkin önemli noktaları açıklıyoruz.

Pay devri

Ortaklıktan ayrılmanın en kolay yolu, payın başka bir ortağa veya üçüncü kişiye devredilmesidir. TTK m. 595’e göre:

• Pay devri yazılı şekilde yapılmalı ve imzalar noterce onaylanmalıdır.
• Esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe devir, genel kurulun onayı ile geçerli olur. Genel kurul, sebep göstermeksizin onay vermeyi reddedebilir.
• Devir pay defterine işlenir ve ticaret siciline tescil edilir.

Genel kurulun onay vermemesi, ortağın şirkette tutsak kalması sonucunu doğurabilir. Bu durumda çıkma hakkı ve haklı sebeple çıkma davası gündeme gelir.

Esas sözleşmedeki çıkma hakkı

Esas sözleşme, ortaklara şirketten çıkma hakkı tanıyabilir ve bu hakkın kullanılmasını belirli şartlara bağlayabilir (TTK m. 638/1). Böyle bir hüküm varsa ortak, esas sözleşmedeki usule uyarak şirketten çıkabilir. Bir ortak çıkma hakkını kullandığında, diğer ortaklar da üç ay içinde katılma hakkını kullanabilir; bu durumda ayrılma payları eşit oranda ödenir (TTK m. 639).

Haklı sebeple mahkemeden çıkma

Esas sözleşmede çıkma hakkı öngörülmemişse dahi her ortak, haklı sebeplerin varlığı hâlinde mahkemeden şirketten çıkmasına izin verilmesini isteyebilir (TTK m. 638/2). Haklı sebep, ortağın şirkette kalmaya devam etmesinin kendisinden beklenemeyeceği durumlardır. Uygulamada şu hâller haklı sebep olarak değerlendirilmektedir:

• Ortağın uzun süre kâr payından yoksun bırakılması,
• Bilgi alma ve inceleme hakkının sürekli engellenmesi,
• Yöneticilerin şirketi zarara uğratan ya da şirket malvarlığını kişisel amaçlarla kullanan davranışları,
• Ortaklar arasındaki güvenin derin şekilde sarsılması ve şirket içinde çalışma imkânının kalmaması,
• Pay devrine genel kurulca keyfî olarak onay verilmemesi ve ortağın şirkette tutulması.

Ortağın şirketten çıkarılması

Bir ortak iki yoldan şirketten çıkarılabilir (TTK m. 640):

1. Esas sözleşmedeki sebeplerle Esas sözleşmede ortağın genel kurul kararıyla çıkarılabileceği sebepler öngörülmüşse, bu sebeplerin gerçekleşmesi hâlinde genel kurul, kanundaki ağırlaştırılmış nisapla çıkarma kararı verebilir.
2. Haklı sebeple mahkeme kararıyla Şirket, genel kurul kararıyla mahkemeye başvurarak bir ortağın haklı sebeple çıkarılmasını isteyebilir. Ortağın rekabet yasağını ihlal etmesi, şirketi sistematik biçimde zarara uğratması, ortaklık yükümlülüklerini yerine getirmemesi gibi durumlar haklı sebep sayılabilir.

Genel kurulun çıkarma kararına karşı, çıkarılan ortak üç ay içinde iptal davası açabilir. Kararın hukuka, esas sözleşmeye ve dürüstlük kuralına uygunluğu bu davada denetlenir.

Ayrılma payı

Şirketten çıkan veya çıkarılan ortak, esas paylarının gerçek değerine uygun düşen bir ayrılma payı isteme hakkına sahiptir (TTK m. 641). Gerçek değer, şirketin defter değerinden farklıdır; şirketin taşınmazları, makine parkı, marka değeri, alacakları ve gelecekteki kazanç beklentisi gibi unsurlar dikkate alınarak bilirkişi tarafından belirlenir.

• Ayrılma payı, esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe ortağın şirketten ayrılmasıyla muaccel olur.
• Şirket, ayrılma payını serbestçe kullanabileceği öz sermayesinden ödeyebilir; bu imkân yoksa ödeme ertelenebilir.
• Mahkemeden çıkma veya çıkarılma davalarında mahkeme, ayrılma payının tutarını da belirler ve ödenmesine karar verir.

Şirketin feshi alternatifi

Ortaklar arasındaki anlaşmazlık şirketin devamını imkânsız kılıyorsa, ortak haklı sebeplerle mahkemeden şirketin feshini de isteyebilir (TTK m. 636/3). Mahkeme, fesih yerine davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenmesine ya da durumun gerektirdiği başka bir çözüme karar verebilir. Bu nedenle fesih davası, çoğu zaman çıkma davasıyla benzer sonuç doğurur.

Vergi ve SGK borçları açısından

Limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen kamu alacaklarından sermaye payları oranında sorumludur (6183 sayılı Kanun m. 35). Payını devreden ortak, devirden önceki döneme ait amme alacaklarından devralanla birlikte müteselsilen sorumlu olmaya devam edebilir. Ayrılmadan önce şirketin vergi ve SGK borç durumunun incelenmesi bu nedenle önemlidir. Ayrıntılar için vergi hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular