İçindekiler
Kısaca
- İş, ticari, tüketici, kira, kat mülkiyeti, komşu hukuku ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında arabulucuya başvurmadan açılan dava usulden reddedilir.
- Arabulucuya başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
- Boşanma, velayet, tapu iptali ve idari uyuşmazlıklar gibi konular dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir.
Türk hukukunda arabuluculuk, 2018’de iş uyuşmazlıklarıyla başlayan ve kapsamı her yıl genişleyen bir dava şartıdır. Bugün pek çok uyuşmazlıkta dava açmadan önce adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurmak zorunludur. Bu yazıda hangi davalarda arabuluculuğun zorunlu olduğunu, sürecin nasıl işlediğini ve sonuçlarını bir tablo hâlinde özetliyoruz.
Dava şartı arabuluculuk olan uyuşmazlıklar
| Uyuşmazlık | Dayanak | Not |
|---|---|---|
| İşçi ve işveren alacakları, tazminatlar | 7036 s. Kanun m. 3 | Kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai, yıllık izin |
| İşe iade | 7036 s. Kanun m. 3 | Fesihten itibaren bir ay içinde başvuru |
| Ticari alacak ve tazminat | TTK m. 5/A | Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalar |
| Tüketici uyuşmazlıkları | 6502 s. Kanun m. 73/A | Hakem heyeti sınırını (186.000 TL) aşanlar |
| Kira uyuşmazlıkları | 6325 s. Kanun m. 18/B | Kira bedeli, tespit, tahliye ve alacak |
| Kat mülkiyeti | 6325 s. Kanun m. 18/B | Aidat, ortak alan ve yönetim uyuşmazlıkları |
| Komşu hukuku | 6325 s. Kanun m. 18/B | Taşkınlık, gürültü, geçit hakkı |
| Ortaklığın giderilmesi | 6325 s. Kanun m. 18/B | Paylı ve elbirliği mülkiyetindeki taşınır ve taşınmazlar |
Kendi uyuşmazlığınız için arabuluculuk zorunlu mu? sorgusunu kullanabilirsiniz; sorgu, ilgili kanun maddesini ve ne yapmanız gerektiğini gösterir.
Kapsam dışında kalan uyuşmazlıklar
- Aile hukuku: Boşanma, velayet, nafaka gibi tarafların serbestçe tasarruf edemediği konular arabuluculuğa elverişli değildir.
- İş kazası ve meslek hastalığı: Bu nedenlerle açılan maddi ve manevi tazminat davaları zorunlu arabuluculuğun dışındadır.
- Tapu iptali ve tescil: Mülkiyetin aynına ilişkin davalar kapsam dışıdır.
- İdari uyuşmazlıklar: İdari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.
- Ceza uyuşmazlıkları: Hukuki arabuluculuk uygulanmaz; kanunda sayılan suçlarda savcılık aşamasında uzlaştırma yapılır.
Başvurudan son tutanağa
- Başvuru Karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna başvurulur; kimlik ve karşı tarafın iletişim bilgileri verilir.
- Arabulucunun atanması Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir; arabulucu tarafları ilk toplantıya davet eder.
- Toplantılar Toplantılar yüz yüze veya görüntülü yapılabilir. Taraflar bizzat ya da avukatlarıyla katılabilir.
- Son tutanak Anlaşma, anlaşamama ya da tarafların katılmaması hâli son tutanakla belgelenir.
- Dava Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenerek dava açılır.
Toplantıya katılmamanın sonucu
Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmazsa bu durum son tutanağa yazılır. Bu taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; lehine ise vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Bu nedenle arabuluculuk davetinin önemsenmesi gerekir.
Anlaşma hâlinde
Anlaşma belgesi, taraflar ve avukatlarınca birlikte imzalanırsa ayrıca onaya gerek olmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır; aksi hâlde sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınır. Anlaşmaya varılan konularda daha sonra dava açılamaz. Ödeme yapılmazsa anlaşma belgesi doğrudan ilamlı icra takibine konu edilebilir.
Ücret kimin üzerinde?
Dava şartı arabuluculukta taraflar anlaşamazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve sonradan açılan davada yargılama giderlerine eklenir. Anlaşma hâlinde ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir; tutar Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir. Tutarı arabuluculuk ücreti hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Arabuluculuğa başvurmadan dava açtım; ne olur?
Dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Yeniden arabulucuya başvurup anlaşma sağlanamazsa dava yeniden açılabilir; ancak bu sürede zaman ve masraf kaybı yaşanır.
İcra takibinden önce de arabuluculuk gerekir mi?
İcra takibi başlatmak için arabuluculuk gerekmez. Ancak takibe itiraz edilir ve itirazın iptali davası açılacaksa, uyuşmazlık dava şartı kapsamındaysa önce arabulucuya başvurmak gerekir.
Karşı taraf başka şehirdeyse ne olur?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki büroya yapılır. Toplantılar görüntülü olarak da yapılabildiğinden fiziken seyahat gerekmeyebilir.
Arabuluculukta avukat zorunlu mu?
Zorunlu değildir. Ancak talebin hukuki dayanağının ve makul anlaşma aralığının doğru belirlenmesi, anlaşma metninin eksiksiz hazırlanması için avukat desteği faydalıdır.
Bilgilendirme: Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden, işlem yapmadan önce somut durumun bir avukatla değerlendirilmesi önerilir.
Hazırlayan
Av. Hüseyin Rahmi Altundal
Ati Hukuk kurucu ortağı; ağırlıklı olarak idare, vergi ve ceza hukuku alanlarında çalışır.
Hakkımızda
